Anahtar Kelimeler
adli vaka
Sağlık Çalışanı
Öz
Amaç: Bu araştırma, 2019-2024 yılları arasında acil serviste karşılaşılan adli vakaların özellikleri ve sağlık çalışanlarının adli vaka yönetimine ilişkin uygulamalarının incelenmesi amacıyla yapıldı.
Yöntem: Araştırma, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Tıp Fakültesi Hastanesinin yetişkin acil servis birimlerinde çalışan sağlık profesyonelleri üzerinde(n=64) Ekim 2024 – Mayıs 2025 tarihleri arasında yapıldı. Araştırmanın verileri n=16 sorudan oluşan “Sağlık çalışanı bilgi ve adli vakaya yönelik uygulamaları soru formu” kullanılarak toplandı. Acil servise 2019 – 2024 yılları arasında başvuru yapılan adli vakaların değerlendirilmesi amacıyla birim kayıtları retrospektif olarak incelendi.
Bulgular: Sağlık çalışanlarının yaş ortalaması 29,05±5,43 (min-max: 23-45 yaş) olup, %45,3’ü hekim, %37,5’i hemşire, %17,2’si paramedik idi. %59,4’ü günde 7 ve üzeri adli vakayla karşılaştığını, %56,3’ü adli vaka yönetimi konusunda eğitim almadıklarını belirtti. Adli vaka yönetimine ilişkin uygulamalarına bakıldığında, katılımcıların %85,9’u elbiseleri yırtmadan çıkarmaya özen gösterdiğini, %92,2’si kıyafetleri hastane polisi ya da güvenlik görevlilerine teslim ettiğini, %96,9’u elbise cebinden çıkan malzemelerin kolluk kuvvetlerine teslim ettiğini ifade etti. 2019-2024 yılları arasında kurumun acil servis birimine başvuran toplam 41.606 adli vakanın %62,77’sini (n=25.911) iş kazaları, ikinci sırada %19,82 (n=8.248) ile trafik kazaları, %12,33’lük oranla (n=5.138) üçüncü sırada darp vakaları olduğu tespit edildi.
Sonuç: Bu çalışma, acil servis çalışanlarının adli vaka yönetimine yönelik yeterli düzeyde eğitim almadığını ve bu alandaki uygulamalarının kısmen yeterli olduğunu ortaya koymaktadır. Bu eksikliğin giderilmesi amacıyla, sağlık kurumlarının adli vaka yönetim sürecine ilişkin güncel politika ve rehberler doğrultusunda düzenli ve kapsamlı eğitim programları planlaması ve uygulaması önerilmektedir.
Referanslar
Özdikmen T. Acil Vakalarda Adli Boyut. Güncel Yayıncılık, 6. Baskı, İstanbul,Türkiye; 2008.
Köse A,Köse B, Öncü MR, Tuğrul F. Bir devlet hastanesi acil servisine başvuran hastaların profili ve başvurunun uygunluğu. Gaziantep Tıp Dergisi; 2011;17(2): 57-62.
Türkmen N, Akgöz S, Çoltu A, Ergin N. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Servisine Başvuran Adli Olguların Değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2005;31(1):25-29.
Hamzaoğlu N. Acil servislerde adli hemşirelik, Kalfoğlu EA, Köprülü AŞ, Hamzaoğlı N. (editörler) Adli hemşirelik. 1. Baskı, Ankara: Akademisyen Kitabevi;49-66;2019.
Kavuran E, Gürol A. Adli hemşirelik ve etik, Hancı İH, Erdem Y, Polat S. (editörler) Adli Hemşirelik, 1. Baskı Ankara, Türkiye, Seçkin Yayıncılık San.ve Tic. A.Ş.;143-157;2020.
Cattaneo, C., Tambuzzi, S., De Vecchi, S., Maggioni, L., & Costantino, G. Consequences of the lack of clinical forensic medicine in emergency departments. International Journal of Legal Medicine;2023;138(1),139–150. https://doi.org/10.1007/s00414-023-02973-8
Akgöz Çevik Başer M. Adli hemşirelik ve çalışma alanları. Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012;21 (2):143-152
Pınar R, Bahar MT. Acil servis hizmetleri ve adli hemşirelik. Turkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 2011;(3):45-54.
Alan N, Yilmaz S, Khorshid L. The frequency of attending the emergency department according to seasons and working hours International Journal of Caring Sciences,2020;13(1):127-134
Güven, R., & Yılmaz, M. Sağlık çalışanlarının adli vaka yönetimi bilgi düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, 2021;18(2), 140–147. https://doi.org/10.5336/forensic.2021-123456
Cerit, B., Evler, E. S. & Çalışkan, M. A. The Effect Of Traınıng On The Knowledge Level Of Emergency Nurses On Collectıng, Keepıng And Transferrıng Bıologıcal Evıdence In Forensıc Cases. Sağlık Bilimleri Dergisi, 2021; 30 (1), 63-67. https://doi.org/10.34108/eujhs.815614
Donaldson AE. Forensic professional's thoughts on New Zealand emergency nurse's forensic science knowledge and practice. Int Emerg Nurs. 2022 May;62:101151. doi: 10.1016/j.ienj.2022.101151. Epub 2022 Mar 24. PMID: 35339886. https://doi.org/10.1016/j.ienj.2022.101151
Pasqualone, G.A. The relationship between the forensic nurse in the emergency department and law enforcement officials. Crit Care Nurs, 2015;38,36-48. https://doi.org/10.1097/CNQ.0000000000000047.
Topçu ET. Acil servislerde çalışan sağlık bakım personelinin sık karşılaşılan adli olgulara yaklaşımlarına ilişkin bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sağlık Ankara,2015.
Karadayı B, Kolusayın MÖ, Kaya A, Karadayı Ş. Acil tedavi birimlerinde adli olgudan biyolojik materyal alınması ve gönderilmesi. Marmara Medical Journal.2013; 26(3):111-117.
Berishaj, K., Boyland, C.M., Reinink, K., Lynch, V. Forensic nurse hospitalist: The comprehensive role of the forensic nurse in a hospital setting. J Emerg Nurs,2020; 46,286–93. https://doi.org/10.1016/j.jen.2020.03.002
Mont, D.J., Solomon, S., Kosa, S. D., Macdonald, S. Development and evaluation of sexual assault training for emergency department staff in Ontario, Canada, Nurse Education Today, 2018;70,124-129 https://doi.org/10.1016/j.nedt.2018.08.025
Seviner M, Kozacı N, Ay MO, Açıkalın A, Çökük A, Gülen M, Acehan S, Genç Karanlık M,Satar S. Acil tıp kliniğine başvuran adli vakaların geriye dönük analizi.Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 2013;38(2):250-260.
Kırmızıgül, H. , Taştekin, B. , Özensoy, H. S. & Hekimoğlu, Y. Acil Serviste Çalışan Hemşirelere Verilen Adli Vakalarda Bilgi ve Uygulamalarına Yönelik Eğitimin Etkisinin Belirlenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi,2023; 8(2),273-280
Yıldırım, F., Kaya, H., & Demirtaş, A. Acil Servislerde Görevli Sağlık Çalışanlarının İş Yükü ve Tükenmişlik Düzeyleri. Sağlık ve Toplum Dergisi, 2021; 31(1), 45-53.
Linnarsson, J. R., Benzein, E., & Årestedt, K. Nurses’ views of forensic care in emergency departments and their attitudes, and involvement of family members. Journal of Clinical Nursing, 2015; 24(1‑2), 266–274. https://doi.org/10.1111/jocn.12638
Yılmaz A, Demir F. Acil Servislerde Adli Vaka Yönetimi: Sağlık Çalışanlarının Rolü ve Sorumlulukları. Adli Tıp Dergisi, 2020; 34(2), 112–118.
Kara M, Uysal S. Sağlık Hizmetlerinde Adli Süreç Yönetimi ve Eğitim Gereksinimleri. Sağlık Bilimleri Dergisi, 2021; 29(4), 305–310.
Karabulutlu, Ö., Aydın, C. M. & Temel, M. Ö. Acil Servis Çalışanlarının Adli Vaka Yönetimine Yönelik Bilgi Düzeyleri: Kars Örneği. Caucasian Journal of Science, 2023;10 (1) , 12-24 . https://doi.org/10.48138/cjo.1263567
Silva, J. O. M., Santos, L. F. S., dos Santos, S. M., da Silva, D. P., Santos, V. S., & de Melo, C. M. Preservation of forensic evidence by nurses in a prehospital emergency care service in Brazil. Journal of Trauma Nursing, 2020; 27(1), 58–62. https://doi.org/10.1097/JTN.0000000000000483
İlçe A, Yıldız D, Baysal G, Özdoğan F, Taş F. Acil Servislerde Çalışan Sağlık Bakım Personelinin Adli Olgularda Delillerin Korunması ve Saklanmasına Yönelik Bilgi ve Uygulamalarının İncelenmesi. Ulusal Travma Acil Cerrahi Dergisi,2010;16(6):546-551.
Arslan ZK, Erkan I. Adli vaka yönetiminde acil servis çalışanlarının bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi, Adli Bilimler Dergisi, 2016; 15(2); 7-12
Daibes, M.A., Alsadi, M.R., Alruwaili, M.M. et al. Knowledge about crime scenes and evidence management among emergency medical team professionals. BMC Emerg Med 2025; 25: 75 . https://doi.org/10.1186/s12873-025-01230
Alshammari, F. H., Almalki, M. J., & Almutairi, K. F. Knowledge, attitude, and practice of forensic evidence preservation among emergency nurses in Saudi Arabia. Journal of Forensic and Legal Medicine, 2023;94, 102459. https://doi.org/10.1016/j.jflm.2022.102459
Özkök, A., Saçal, S., Şimşek, Ü. et al. Residents’ perspectives on forensic issues and the impact of postgraduate forensic medicine education on perceived competence and attitudes: a multidisciplinary pre- and post-test study. BMC Med Educ 25, 1682 (2025). https://doi.org/10.1186/s12909-025-08259-4
Filmalter, B., Heyns, T., & Steyn, R. Nurses’ responsibilities towards victims of violence in the preservation of forensic traces and evidence: A scoping review. Emergency Care and Medicine, 2025; 2(2), 28. https://doi.org/10.3390/ecm2020028
Akcin A, Yılmaz Güven D. Acil Serviste Çalışan Sağlık Profesyonellerinin Adli Vakalar İle İlgili Bilgi Düzeylerinin Belirlenmesi. Maunsagbil.Derg:2024;4(1); 38-48.
Wolf, L.A.,Perhats, C., Delao, A. .Educational Needs of U.S. Emergency Nurses Related to Forensic Nursing Processes. J Trauma Nurs, 2022 Jan-Feb; 01;29(1):12-20. https://doi.org/10.1097/JTN.0000000000000627
Han, M., Lee, N.J. Forensic nursing in South Korea: Assessing emergency nurses’ awareness, experience, and education needs, International Emergency Nursing,2022;65, 101217. https://doi.org/10.1016/j.ienj.2022.101217
Tambuzzi, S., Rossi, C., Pavanello, D., Primavera, R., Costantino, G., & Cattaneo, C. Clinical forensic medicine in emergency departments: A pilot study of a forensic training intervention in an Italian hospital. International Journal of Legal Medicine,2024; 139(1), 269-278. https://doi.org/10.1007/s00414-024-03313-0
Cattaneo, C., Tambuzzi, S., De Vecchi, S. et al. Consequences of the lack of clinical forensic medicine in emergency departments. Int J Legal Med, 2024;138, 139–150. https://doi.org/10.1007/s00414-023-02973-8
Abdel Hady, H., Osman, I., & Bassyouni, M. Effects of temperature and humidity on DNA persistence in forensic samples. Genes, 2023;14(8), 1643. https://doi.org/10.3390/genes14081643
Rendell, L. E., & Maxwell, J. R. Evaluation of storage conditions and the effect on DNA from wet fabrics. International Journal of Forensic Science, 2022; 67, 112–119. https://doi.org/10.1016/j.fsij.2022.112119
Seviner, Meltem et al.“Acil tıp kliniğine başvuran Adli vakaların Geriye dönük Analizi”. Cukurova Medical Journal, vol. 38, no. 2, 2013, pp. 250-6.
Bıçakçı, S., Bıçakçı, N., Şahin, H., Saka, N. E., & Çamcı, E. Acil Serviste Bildirimi Yapılan Adli Raporların Geriye Dönük Bir Yıllık İncelemesi. Nam Kem Med J 2024;12(2):115-121
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Dilek Çeçen Çamlı- Mustafa Soylu