Anahtar Kelimeler
adli psikiyatri
adli psikoloji
ceza sorumluluğu
cinsel istismar
ergenlik
Öz
Ceza sorumluluğunun değerlendirilmesinde 12-15 yaş arası olgular özel öneme sahiptir. Bu yaş grubunda yer alan suça sürüklenen çocukların adalet sistemi içerisinde haklarında karar verilebilmesi için ceza sorumluluğuna ilişkin çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanları, çocuk psikologları ve adli tıp uzmanları tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, mağdur ve failin 12-15 yaş arasında olduğu ve cinsel istismar iddiası bulunan iki olgu üzerinden ceza sorumluluğunun belirlenmesinde bilişsel kapasitenin, gelişimsel durumun ve psikososyal faktörlerin bütüncül değerlendirilmesinin öneminin vurgulanması amaçlanmıştır. İlk olguda aile yapısına ilişkin koşullar ve özel öğrenme güçlüğü nedeniyle kişinin yaşına uygun davranışların sonucunu öngörme ve sorun çözme becerilerini geliştirememiş olduğu belirlendi. İkinci olguda ise ilk muayenesinde bilişsel kapasitesi normal olarak değerlendirilmesine karşın, tarafımızca yapılan muayene sonucunda kişide dikkat eksikliğinin olduğu saptandı. Her iki olgu hakkında da işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamadığı ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişmediği kanaatine varıldı. Bu bulgular çocuklarda ceza sorumluluğunun bütüncül değerlendirilmesinin ve cinsel istismarla akranlar arasında gerçekleşen, tehdit ve zorlama içermeyen cinsel eylem arasındaki ayrımın yapılmasının önemini göstermektedir.
Referanslar
Demirbaş, T. (2019). Suçun Önlenmesi. Yaşar Hukuk Dergisi, 1(1), 56-71.
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu. 15.07.2005 Tarih ve 25876 Sayılı T.C. Resmi Gazetesi. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5395&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi:02/12/2024)
Öncü, F. ve Sercan, M. Ceza Hukukunda Adli Psikiyatri-Ceza Sorumluluğunun Belirlenmesi. Uygur N, editor. Adli psikiyatri uygulama kılavuzu. Ankara; Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları, 2022. s. 33-65.
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu. 12/10/2004 Tarih ve 25611 Sayılı T.C. Resmi Gazetesi. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. (Erişim Tarihi:02/12/2024)
Bertizlioğlu, O., Çelik, C. (2023). Suça Sürüklenen Çocuklarda Yargıtay Bozma Kararlarına Göre Adli Psikiyatrik Raporlarda Dikkat Edilecek Hususlar. The Bulletin of Legal Medicine, 28(2), 112-120. doi:10.17986/blm.1635.
Gürkan, Ş., Can, K. C., Kaya, H., Yuksel, R. N., Göka, E. (2021). Ceza Sorumlulukları Açısından Değerlendirilen Olguların Retrospektif İncelenmesi. Nöropsikiyatri Arşivi, 58(4),321-326. doi.org/10.29399/npa.27548
Erdoğan, M., Erel, O. (2024). Aydın İlinde 2018-2022 Yılları Arasında Çocuk İzlem Merkezine Başvuran Cinsel İstismar Olgularının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi: Bir Retrospektif Tanımlayıcı Araştırma. Adli Tıp Bülteni, 29(3),214-221. doi.org/10.17986/blm.1707
Turla, A., Aydin, B., Uygul, E. S., Günbegi, M. Z., Kuloğlu, M. M., Karabekiroğlu, K. (2022). Sexual Abuse of Children in Turkey: Psychiatric Evaluation of 1785 Cases. Noro psikiyatri arsivi, 59(3), 193–196. https://doi.org/10.29399/npa.27974
Taşdemir, I. T., Boylu, M. E., Doğan, M. D., Gürhan, A. S. G. (2025). Forensic Psychiatric Evaluations of Juvenile Sexual Offenses and Criminal Responsibility Assessments. Journal of adolescence, 97(7), 1710–1721. https://doi.org/10.1002/jad.12529
TÜİK Veri Portalı. Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2024-53989 (Erişim Tarihi 01/12/2025)
Yargıtay 14. Ceza Dairesi.18.12.2017. E.2015/284, K.2017/6505. https://karararama.yargitay.gov.tr (Erişim Tarihi 01/12/2025)
Yargıtay 6. Ceza Dairesi 01.12.2022. E.2021/21241, K.2022/16820. https://karararama.yargitay.gov.tr (Erişim Tarihi:2670372026)
Arslan, İ. Y. T., Arslan, M. N., Korkut, M. (2025). From risk to resilience: Understanding and mitigating juvenile delinquency. Journal of forensic and legal medicine, 115, 102940. https://doi.org/10.1016/j.jflm.2025.102940
Bilginer, Ç., Karadeniz, S., Yılmaz, B. C., Yılmaz, B. Ç., Kandil, S. (2021). Suça sürüklenen çocukların adli psikiyatrik değerlendirme ve rapor sonuçları: İki yıllık retrospektif dosya taraması. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24(2),217-227. doi.org/10.5505/kpd.2020.02360
Taştemir Y, Koyuncu Z, Arslan B, Akay A, Erbaş R, Aksoy M, Albayrak G, Doğangün B, Yorulmaz AC. Cinsel İstismar İddialarında Suça Sürüklenen Çocukların Ceza Sorumluluğunun Retrospektif Değerlendirilmesi. Oral G, ed. Dinçmen Adli Psikiyatri. İstanbul: İÜC Üniversite Yayınevi; 2024: 73-86.
Baş G, Beşkoç C, Kadak MT. Çocuklar Arasında Gerçekleşen Cinsel Eylemlerin Türk Ceza Kanunu’nun 31/2 Maddesi Kapsamında Adli Tıbbi ve Hukuki Açıdan Değerlendirmesi. ATD. 2025;39(2):184-90. https://doi.org/10.61970/adlitip.1444567
Satılmışoğlu, H. (2024). Reşit Olmayanla Cinsel İlişki Suçunda Suça Sürüklenen Çocuk. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
Karakehya, H. (2023). Ceza Adaleti Sistemimizin En Önemli Yanlış Uygulamalarından Biri Olarak Cinsel İstismar Kapsamında Değerlendirilen Akran Cinselliği. Eskişehir Barosu Dergisi, 8(1), 47-65. https://izlik.org/JA49WJ22GL
Ağcaoğlu, İ. (2020). Mağduru Çocuk Olan Cinsel Suçlarda Suça Sürüklenen Çocuk Sorunu. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
Gupta, M. K., Mohapatra, S., Mahanta, P. K. (2022). Juvenile's Delinquent Behavior, Risk Factors, and Quantitative Assessment Approach: A Systematic Review. Indian journal of community medicine: official publication of Indian Association of Preventive & Social Medicine, 47(4), 483–490. https://doi.org/10.4103/ijcm.ijcm_1061_21
Tuomi, M., Moritz, D. (2024). Criminal responsibility of older children: The failings of doli incapax in Australia. Children & Society, 38(2), 456-469. https://doi.org/10.1111/chso.12715
Pillay, A. L., Willows, C. (2015). Assessing the criminal capacity of children: a challenge to the capacity of mental health professionals. Journal of child and adolescent mental health, 27(2), 91–101. https://doi.org/10.2989/17280583.2015.1040412
Buongiorno, L., Mele, F., Petroni, G., Margari, A., Carabellese, F., Catanesi, R., Mandarelli, G. (2025). Cognitive biases in forensic psychiatry: A scoping review. International journal of law and psychiatry, 101, 102083. https://doi.org/10.1016/j.ijlp.2025.102083
Li, M., Cao, Y., Wang, X., Li, L., Wu, C., Yi, X., Wang, K., Zheng, H., Liu, Y., Xiong, Z., Gong, J., Ji, Q. (2025). Analysis of Consistency Between Forensic Psychiatric Evaluation Diagnosis and Previous Clinical Psychiatric Diagnosis: A Retrospective Study. Journal of multidisciplinary healthcare, 18, 2185–2192. https://doi.org/10.2147/JMDH.S506609
Yargıtay 14. Ceza Dairesi.18.12.2017. E.2015/284, K.2017/6505. https://karararama.yargitay.gov.tr (Erişim Tarihi:03/12/2024)
Evinç ŞG, Demiray E, Foto Özdemir D, Balseven Odabaşı A. Suça Sürüklenen Çocuğa Yaklaşım ve Adli Psikiyatrik Değerlendirme. Oral G, ed. Dinçmen Adli Psikiyatri. İstanbul: İÜC Üniversite Yayınevi; 2024: 46-57.
Tufan, A.E. ve Sercan, M. Çocuk ve Ergenlerde Adli Psikiyatri Uygulamaları. Uygur N, editor. Adli psikiyatri uygulama kılavuzu. Ankara; Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları; 2022. s. 231-263.
Hegde, A., Chandran, S., Pattnaik, J. I. (2022). Understanding adolescent sexuality: A developmental perspective. Journal of psychosexual health, 4(4), 237-242.
Patton, G. C., Sawyer, S. M., Santelli, J. S., et al. (2016). Our future: a Lancet commission on adolescent health and wellbeing. Lancet (London, England), 387(10036), 2423–2478. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)00579-1
Murphy, L., Fedoroff, J.P., Gregg, D. (2017). Assessment and treatment of adolescent sex offenders. Principles and Practice of Forensic Psychiatry. CRC Press, 497-510.
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Emre Nuri İğde- Emirhan Demiray- Başak Kurtboğan- Ali Rıza Tümer- Şükran Gülin Evinç- Aysun Balseven Odabaşı- Dilşad Foto Özdemir