Anahtar Kelimeler
yaşama hakkı
suç
cinayet
intihar
Öz
Yaşama hakkı, uluslararası ve ulusal hukuk metinlerinde diğer tüm hakların ön koşulu olarak korunmakta; devlete bireyin yaşamını koruma noktasında pozitif ve negatif yükümlülükler yüklemektedir. Bununla birlikte modern tıp etiği ve hukuk doktrini, dayanılmaz acılar karşısında bireyin hayatını sonlandırma isteğinin, bu hakkın yaşamama tercihini kapsayıp kapsamadığını tartışmaktadır. Türk hukuk sisteminde aktif ötanazi kasten öldürme suçu sayılırken Hasta Hakları Yönetmeliği’ndeki tedaviyi reddetme hakkı pasif ötanazi bağlamında bir değerlendirme alanı sunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Diane Pretty ve Daniel Karsai vakalarında yaşama hakkının bir ölme hakkı içermediğine hükmetmiş; ancak bireyin ölüm zamanını seçme tercihini özel hayata saygı (madde 8) kapsamında değerlendirerek devletlerin bu konudaki takdir yetkisini ve usulü yükümlülüklerini vurgulamıştır. Öte yandan "ölüm meleği" olarak anılan sağlık çalışanlarının rıza olmaksızın gerçekleştirdiği eylemlerin hukuken doğrudan yaşam hakkı saldırısı ve cinayet olduğu tescillenmiştir. Thomas Szasz’ın intiharı "Ölümcül Özgürlük" olarak niteleyen radikal psikiyatri eleştirisi ile Sarah Kane’in "4.48 Psikoz" eserindeki ruhsal acı tasviri, konunun klinik sınırlarını etik ve bireysel özerklik tartışmalarıyla genişletmektedir. İsviçre’deki Dignitas gibi kuruluşlar aracılığıyla yürütülen asiste intihar uygulamaları ise, ayırt etme gücünün tespiti ve bencil olmayan motivasyonlar gibi sıkı yasal kriterlere dayandırılmaktadır. Örnek vakalar ve hukuki normlar üzerinden şekillenen bu çalışma; ötanazi, intihar ve asiste intihar kavramlarını yaşama hakkı ile insan onuru arasındaki denge noktasında analiz ederek, mutlak yasaklardan denetimli özgürlüklere uzanan süreci ele almaktadır.
Referanslar
Tırmıkçıoğlu, Z. Zehir Bende, İlaç Bende: Sağlık Çalışanı Seri Katiller. Adli Tıp Bülteni, 2021;26(3), 189-196. https://doi.org/10.17986/blm.1501
European Court of Human Rights.(2002). Case of Pretty v. The United Kingdom. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ,erişim tarihi: 18.12.2025.
BBC News. (2002) Diane Pretty Dies. http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1983457.stm , erişim tarihi: 18.12.2025.
European Court of Human Rights.(2000). Sanles Sanles v. Spain. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-22151 , erişim tarihi: 18.12.2025.
Weser Kurier.(2012). Witwer kämpft um das Recht auf Sterbehilfe. https://www.weser-kurier.de/niedersachsen/witwer-kaempft-um-das-recht-auf-sterbehilfe-doc7e3f45ojldw13gmrgiro , erişim tarihi: 18.12.2025.
European Court of Human Rights.(2012). Case of Koch v. Germany. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-112282 , erişim tarihi: 18.12.2025.
European Court of Human Rights.(2015). Case of Lambert and Others v. France. https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-155352 , erişim tarihi: 18.12.2025.
CNN Health (2019). Frenchman Vincent Lambert dies after years-long life support battle. https://edition.cnn.com/2019/07/11/health/france-vincent-lambert-dies-intl , erişim tarihi: 18.12.2025.
European Court of Human Rights. (2024). Case of Dániel Karsai v. Hungary. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-234151 , erişim tarihi: 18.12.2025.
Daily News Hungary. (2024). Mourning: Constitutional lawyer Dániel Karsai passes away at 47, after advocating for end-of-life decisions. https://dailynewshungary.com/daniel-karsai-passes-away-at-47/ , erişim tarihi: 18.12.2025.
European Court of Human Rights. (2011). Case of Haas v. Switzerland. https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-102940 , erişim tarihi: 18.12.2025.
Atasoy E, Kösle M. İntiharlar Coğrafyası Perspektifinden Dünya, Türkiye ve Bursa İli. TESAM Akademi Dergisi, 2019;6(1), 123-165. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.528004
Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük, İntihar. https://sozluk.gov.tr/?ara=intihar , erişim tarihi: 18.12.2025.
Aydın A. Anlamsızlığı Anlamlandırma Çabası : Sarah Kane ve Blasted Oyunu. Sosyal Bilimler Dergisi. 2019;42, 65- 78. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.39362
Kaya N. (2015) Ölüm, Sarah Kane ve Ayakkabı Bağcıkları. Ayrıntı Dergi. https://ayrintidergi.com.tr/olum-sarah-kane-ve-ayakkabi-bagciklari/ ,erişim tarihi: 18.12.2025.
Marsh, I. İntihar: Fouault, Tarih ve Hakikat. İstanbul. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. S: 268- 275; 2017.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Suicide: Fact Sheet. 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide , erişim tarihi: 05.02.2026.
Türkiye Psikiyatri Derneği (2015). TPD 51. UPK Basın Toplantısı: İntiharın en sık görülen nedenlerinden olan depresyon ve tedavisi. https://psikiyatri.org.tr/basin/407/tpd-51-upk-basin-toplantisi-intiharin-en-sik-gorulen-nedenlerinden-olan-depres , erişim tarihi: 18.12.2025.
Türkiye Psikiyatri Derneği (2024). İntihar Haberlerinin Basında Veriliş Şekilleriyle İlgili Basın Açıklaması. https://psikiyatri.org.tr/3966/intihar-haberlerinin-basinda-verilis-sekilleriyle-ilgili-basin-aciklamasi , erişim tarihi: 18.12.2025.
Türkiye Psikiyatri Derneği (2024). 10 Eylül Dünya İntiharı Önleme Günü Basın Açıklaması: Eylem Çağrımız “Konuşmayı Başlat”. https://psikiyatri.org.tr/3932/10-eylul-dunya-intihari-onleme-gunu-basin-aciklamasi , erişim tarihi: 18.12.2025.
Jamison, K.R. Erken Çöken Karanlık. İstanbul: Ayrıntı Yayınları; 2004.
Sulu, M. Ötanazi üzerine. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2016; 22(1), 551-574.
Dignitas. To live with dignity/ To die with dignity. https://dignitas.ch/en/ , erişim tarihi: 18.12.2025.
Hachtel, H., Häring, D., Kochuparackal, T., Graf, M., & Vogel, T. Practical Issues of Medical Experts in Assessing Persons With Mental Illness Asking for Assisted Dying in Switzerland. Frontiers in psychiatry, 2022; 13:909194. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.909194
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Zeynep Tırmıkçıoğlu