Anahtar Kelimeler
Beden Algısı
Bilişsel Çarpıtmalar
Evli Kadınlar
Aracılık
Nasıl Atıf Yapılır
Öz
Amaç: Aile içi şiddet, kadınların fiziksel ve ruhsal bütünlüğünü tehdit eden; adli, psikolojik ve toplumsal boyutları bulunan önemli bir sorundur. Bu çalışmada, evli kadınlarda aile içi şiddete maruz kalma, beden algısı ve bilişsel çarpıtmalar arasındaki ilişkilerin incelenmesi; ayrıca bilişsel çarpıtmaların aile içi şiddet ile beden algısı arasındaki ilişkide aracılık rolünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
Yöntem: Araştırma, nicel araştırma deseni ve ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Örneklem, Türkiye’de ikamet eden, evli, 18 yaş ve üstü, okuma yazma bilen, internet erişimi ve kullanımı olan, çalışmaya gönüllü katılmayı kabul eden 501 kadın katılımcıdan oluşmuştur. Veriler çevrimiçi ortamda Google Formlar aracılığıyla toplanmış; katılımcılara Aile İçi Kadına Yönelik Şiddet Ölçeği, Bedeni Beğenme Ölçeği ve Bilişsel Çarpıtma Ölçeği uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile, bilişsel çarpıtmaların aracılık rolü ise Hayes PROCESS Macro (Model 4) kullanılarak gerçekleştirilen aracılık analizi ile incelenmiştir.
Bulgular: Analiz sonuçlarına göre aile içi şiddete maruz kalma ile bedeni beğenme arasında negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Aile içi şiddet ile bilişsel çarpıtmalar arasında pozitif yönlü; bilişsel çarpıtmalar ile bedeni beğenme arasında ise negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Aracılık analizi sonuçları, bilişsel çarpıtmaların aile içi şiddet ile bedeni beğenme arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiğini göstermiştir.
Sonuç: Araştırma bulguları, evli kadınlarda aile içi şiddete maruz kalma ile bedeni beğenme arasında negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Ayrıca bilişsel çarpıtmaların bu ilişkide kısmi aracı bir rol oynayabileceğine işaret etmektedir. Bu bulgular, aile içi şiddet deneyimi yaşayan kadınlara yönelik müdahale ve destek programlarında bilişsel süreçlerin ele alınmasının yararlı olabileceğini düşündürmektedir.
Kaynaklar
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması, 2024 [İnternet]. Ankara: TÜİK; 2025 [Erişim tarihi: 23 Mart 2026]. Erişim adresi: https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/57940
Dünya Sağlık Örgütü. Violence against women [İnternet]. Cenevre: WHO; 2024 [Erişim tarihi: 31 Ocak 2026]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women
Kılıç BÇ. Aile içi kadına yönelik şiddetin belirlenmesi ve hemşirenin rolü [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Üniversitesi; 1999.
Seyrek M, Temel Gencer C. Kadına yönelik aile içi şiddetin veri madenciliği ile analizi: Türkiye uygulaması. Bilişim Teknolojileri Dergisi. 2022; 15(1): 75-81. https://doi.org/10.17671/gazibtd.734136
Bora A, Gölge ZB. Evlilikte kadına yönelik şiddete ilişkin tutumların cinsiyet, eğitim durumu ve şiddet yaşantıları ile ilişkisinin incelenmesi. Türkiye Klinikleri J Foren Sci Leg Med. 2019;16(2):88-97. https://doi.org/10.5336/forensic.2018-63025
Türkiye İstatistik Kurumu. Toplumsal cinsiyet istatistikleri 2022 [İnternet]. Ankara: TÜİK; 2023 [Erişim tarihi: 2 Şubat 2026]. Erişim adresi: https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/toplumsal_cinsiyet_istatistikleri.pdf
Sardinha L, Maheu-Giroux M, Stöckl H, Meyer SR, García-Moreno C. Global, regional, and national prevalence estimates of physical or sexual, or both, intimate partner violence against women in 2018. Lancet. 2022;399:803-13. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)02664-7
White SJ, Sin J, Sweeney A, Salisbury T, Wahlich C, Montesinos Guevara CM, ve ark. Global prevalence and mental health outcomes of intimate partner violence among women: A systematic review and meta-analysis. Trauma Violence Abuse. 2024;25(1):494-511. https://doi.org/10.1177/15248380231155529
Clemente-Teixeira M, Magalhães T, Barrocas J, Dinis-Oliveira RJ, Taveira-Gomes T. Health outcomes in women victims of intimate partner violence: A 20-year real-world study. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(24):17035. https://doi.org/10.3390/ijerph192417035
Jenkins ND, Ritchie CW, Ritchie K, Muniz Terrera G, Stewart W; PREVENT Dementia Investigators. Intimate partner violence, traumatic brain injury and long-term mental health outcomes in midlife: the Drake IPV study. BMJ Ment Health. 2025;28(1):e301439. https://doi.org/10.1136/bmjment-2024-301439
Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı. Kadına yönelik şiddetin sağlık sistemi boyutu: Araştırma raporu. İstanbul: TAPV; 2023.
Almeida MR, Moraes CL, Hasselmann MH, Reichenheim ME, Marques ES. Intimate partner violence against women and the adoption of unhealthy weight control practices. Rev Bras Epidemiol. 2025;28:e250048. https://doi.org/10.1590/1980-549720250048
Schilder P. The image and appearance of the human body: Studies in the constructive energies of the psyche. New York: International Universities Press; 1950.
Rodgers RF, Laveway K, Campos P, Carvalho PHB. Body image as a global mental health concern. Glob Ment Health (Camb). 2023;10:e9. https://doi.org/10.1017/gmh.2023.2
Keeling J. Exploring women’s experiences of domestic violence: Injury, impact and infant feeding. Br J Midwifery. 2012;20(12):843-8. https://doi.org/10.12968/bjom.2012.20.12.843
Weaver TL, Elrod NM, Kelton K. Intimate partner violence and body shame: An examination of the associations between abuse components and body-focused processes. Violence Against Women. 2020;26(12-13):1538-54. https://doi.org/10.1177/1077801219873434
Ferraz MIR, Labronici LM. Fragments of female corporeality in victims of domestic violence: A phenomenological approach. Texto Contexto Enferm. 2015;24(3):842-9. https://doi.org/10.1590/0104-07072015003030014
Bayne T, Brainard D, Byrne RW, Chittka L, Clayton N, Heyes C, ve ark. What is cognition? Curr Biol. 2019;29(13):R608-15. https://doi.org/10.1016/j.cub.2019.05.044
Beck AT, Rush AJ, Shaw BF, Emery G. Cognitive therapy of depression. New York: Guilford Press; 1979.
Beck AT. Cognitive therapy and the emotional disorders. New York: Meridian; 1976.
Demir-Kaya M, Kaya F, Eroğlu Y. Interpersonal cognitive distortions: What is the role of childhood trauma and attachment? J Educ Environ Sci Health. 2023;9(4):292-309. https://doi.org/10.55549/jeseh.1381214
Sala MC, Patel TA, Cougle JR. Posttraumatic belief in a dangerous world: Demographic and clinical correlates in a large-scale epidemiological study. Psychiatry Res. 2025;351:116623. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2025.116623
Padmanabhanunni A, Pretorius TB. Cognitive adaptation to stress and trauma: The role of self-appraised problem-solving in posttraumatic stress disorder. Chronic Stress (Thousand Oaks). 2023;7:24705470231189980. https://doi.org/10.1177/24705470231189980
Khanipour H, Pourali M, Atar M, Akbari M. World assumptions and coping related to trauma as predictors of general mental health and acute stress symptoms among Iranian Muslims during the COVID-19 outbreak. J Muslim Ment Health. 2023;17(1):4. https://doi.org/10.3998/jmmh.1889
Medinilla-Tena P, Badenes-Sastre M, Expósito F. Predictors of cognitive distortions in intimate partner violence: An analysis of ideological, relational and sociodemographic factors. Behav Sci. 2025;15(5):677. https://doi.org/10.3390/bs15050677
Uvelli A, Floridi M, Agrusti G, Franquillo AC, Fiumalbi L, Micheloni T, ve ark. When adverse experiences influence the interpretation of ourselves, others and the world: A systematic review and meta-analysis of maladaptive schemas in victims of violence. Clin Psychol Psychother. 2025;32(4):e70114. https://doi.org/10.1002/cpp.70114
Bozkurt R, Koyuncu AA. Beden ve benlik ilişkisi: teorik bir değerlendirme. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2023;25:271-281. https://doi.org/10.29029/busbed.1212484
Sert Ağır M, Yavuzer H. Bilişsel Çarpıtma Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Mediterr J Educ Res. 2018;12(26):175-98. https://doi.org/10.29329/mjer.2018.172.10
Jakatdar TA, Cash TF, Engle EK. Body-image thought processes: The development and initial validation of the Assessment of Body-Image Cognitive Distortions. Body Image. 2006;3(4):325-33. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2006.09.001
Hill S, Hotton M, Wallace M, Veale D, Lau-Zhu A. Mental imagery of the self in body dysmorphic disorder: A mixed‐methods systematic review. Clin Psychol Psychother. 2026;33(1):e70229. https://doi.org/10.1002/cpp.70229
Cash TF. The body image workbook : An 8-step program for learning to like your looks. Oakland: New Harbinger; 1997.
Yablonska T, Kacheniuk A. The role of cognitive distortions in young women’s body image perception. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series Pedagogy and Psychology. 2022;8(4):33-42. https://doi.org/10.52534/msu-pp.8(4).2022.33-42
Jung J, Lennon SJ. Body image, appearance self‐schema, and media images. Fam Consum Sci Res J. 2003;32(1):27-51. https://doi.org/10.1177/1077727X03255900
Büyüköztürk Ş, Çakmak EK, Akgün ÖE, Karadeniz Ş, Demirel F. Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. 35. Baskı. Ankara: Pegem Akademi; 2024.
Türkiye İstatistik Kurumu. Medeni durum – Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2024 yılı sonuçları [İnternet]. Ankara: TÜİK; 2025 [Erişim tarihi: 2 Şubat 2026]. Erişim adresi: https://nip.tuik.gov.tr/?value=MedeniDurum
Cochran WG. Sampling techniques. 3rd ed. New York: John Wiley & Sons; 1997.
Koç Başaran Y. Sosyal bilimlerde örnekleme kuramı. The Journal of Academic Social Sciences. 2017;47(47):480-95. https://doi.org/10.16992/ASOS.12368
Anlı G, Akın A, Eker H, Özçelik B. Bedeni Beğenme Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies. 2015;36:505-11. https://doi.org/10.9761/JASSS2906
Hair JF, Hult GTM, Ringle CM, Sarstedt M. A primer on partial least squares structural equations modeling (PLS-SEM). Thousand Oaks (CA): SAGE Publications; 2022. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7
Hayes AF. Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: a regression-based approach. 3rd ed. New York: Guilford Publications; 2022.
Sırım M. Genç yetişkinlerde flört şiddeti mağduriyeti ile yaşam doyumu arasındaki ilişkide bilişsel çarpıtmaların aracı rolünün incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Kent Üniversitesi; 2021.
Aydın M. İstanbul’da yaşayanların kadına yönelik şiddet tutumu ile bilişsel çarpıtma ve otomatik düşünceleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Üsküdar Üniversitesi; 2022.
Badenes-Sastre M, Medinilla-Tena P, Spencer CM, Expósito F. Cognitive distortions and decision-making in women victims of intimate partner violence: A scoping review. Psychosoc Interv. 2025;34(1):23-35. https://doi.org/10.5093/pi2025a3
Dijkstra P, Barelds DPH, van Brummen-Girigori O. General cognitive distortions and body satisfaction: Findings from the Netherlands and Curaçao. Int J Cogn Ther. 2017;10(2):161-74. https://doi.org/10.1521/ijct.2017.10.2.161
Fredrickson BL, Roberts TA. Objectification theory: Toward understanding women’s lived experiences and mental health risks. Psychol Women Q. 1997;21(2):173-206. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1997.tb00108.x
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Aylin Türker- Zeynep Belma Gölge- Sinem Çibaş Karlıklı- Canan Çalağan